بررسي عفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري و

 روشهاي پيشگيري از آن

The Survey  Of Urinary Tract Infection As One Of Hospital Infection

And Methods Of Prevention

نويسنده : مهندس حسين معصوم بيگي

 امروزه عفونتهاي بيمارستاني به عنوان يك بيماري جدي مورد توجه خاص بوده و يكي از مسائل ومشكلات مهمي است كه فكر وذهن و وقت زيادي از متخصصين علوم پزشكي را به خود اشغال كرده است.عفونتهاي بيمارستاني يك بيماري نيست بلكه  بدليل تنوع آنها ,مجموعه اي از بيماريهاست و بيمار 48 ساعت بعد از بستري شدن در بيمارستان به آنها مبتلا مي شود.

در بين انواع عفونتهاي بيمارستاني ,عفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري(Urinary Tract Infection) داراي شيوع بيشتري بوده و حدودا 40% از كل را شامل مي شود.تمام بيمارستانها با اين مشكل مواجه هستند وسعي دارند با رعايت مقررات بهداشتي وتلاش مديران خود ومسئولين كميته هاي كنترل عفونتهاي بيمارستاني و برنامه ريزي لازم از ميزان آن بكاهند. در اين مقاله سعي شده تا انواع عفونتهاي مجاري ادراري,عوارض آنها,نحوه شروع,علائم,ميكروارگانيزمهاي منشاء عفونتهاي مجاري ادراري ,عوامل موثر بر بيماريزائي ميكربها , اقدامات موثر در پيشگيري و اقدامات بهداشتي لازم براي افراد مبتلا مورد بررسي قرار بگيرد.

2-اهداف آموزشي :

 عفونت بيمارستاني يكي از مشكلات مهم بيمارستانهاست كه هزينه هاي زيادي را به بيمار و بيمارستان تحميل مي كند و در واقع يك بيماري واگيردار است كه هيچ بيمارستاني نسبت به آن مصونيت ندارد .با توجه به اينكه در بين انواع عفونتهاي بيمارستاني،عفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري از نظر ميزان شيوع با 40% ‚در اولويت اول قرار دارد‚ بررسي آن از اهميت خاصي برخوردار است در حاليكه متاسفانه در بيمارستانهاي ايران كمتر به اين مسئله توجه ميشود . به همين علت براي آگاه سازي بيشتر همكاران بهداشتي و كادر خدمات درماني در بيمارستانهاو ساير نيروهاي دست اندر كار بهداشت و درمان ، اين مقاله نوشته شده است  تا انشاءالله در پيشبرد هرچه بيشتر اهداف پيشگيري در اين زمينه مؤثر واقع شود و گامي هرچند كوچك در جهت مقابله با اين مشكل اساسي بويژه در بيمارستانها باشد.

خسارتهاي عفونتها ي بيمارستاني:

به جهت درك بيشتر اهميت عفونتهاي بيمارستاني در ايالات متحده ، خسارات و هزينه هاي زيادي را كه در اثر اين بيماري به موسسات بهداشت و درمان و مردم وارد ميشوند را بررسي كرده اند كه نتايج آن قابل تامل

 

و داراي ارزش است و آنها عبارتند از:

5% بيماران در طول سال به عفونتهاي بيمارستاني مبتلا ميشوند.

10 -5 بيليون دلار خسارات سالانه عفونتهاي بيمارستاني است كه بيشترين آن مربوط به افزايش مدت بستري     بيمار در بيمارستان است كه به بيمار تحميل ميشود.

ميانگين كل هزينه هاي روزانه بيمار در بيمارستان 500 دلار است  (دارو  ،درمان ، اقامت)

هر بيمار بطور ميانگين 5-4 روز به علت ابتلا به عفونتهاي بيمارستاني بيشتر در بيمارستان بستري ميشود  البته در مواردي به چند هفته هم ممكن است  برسد و ميانگين بستري را10-5 روز محاسبه كرده اند.

 درحاليكه با اجراي مؤثر برنامه هاي كنترل عفونتهاي بيمارستاني 30%  آن قابل پيشگيري خواهد بود.(13و7و8 )

 

 مجاري ادراري و انواع عفونتهاي آن:

      مجاري  اداري  شامل تمام قسمتهايي از بدن انسان است( شامل كليه ، ميزناي,مثانه و مجراي خروجي   ادرار) كه كار توليد ، ذخيره سازي و دفع ادار را انجام مي دهند.

      ادرار بطور  طبيعي  سترون  است و محتوي  باكتريها نيست و ممكن است طي عمل دفع آلوده شودويا اينكه وجود مواد  معدني و قندي در آن ، ادرار را محيط مناسبي براي رشد باكتريها مي نمايد.

      عفونت مجاري ادراري يكي از مشكلات بهداشتي و جدي ميليونها نفر در سال مي باشد و آمار سالانه و يزيت  پزشكان براي رفع اين مشكل حدودا“ 6/9 ميليون مورد مي باشد.

       زنان بدليل وضعيت خاص فيزيولوژيكي  و بعضا“ اطلاعات علمي و بهداشتي كم ، مستعدتر هستند و بطورمتوسط در طول زندگي خود 5 نوبت با اين مشكل مواجه ميشوند.(3)

البته 75%  UTI مربوط به لوله هايي است كه به بدن بيمار متصل ميشود. يك بار استفاده ازكاتتر سبب 1% عفونت ادراري در افراد سالم ميشود, ولي در افراد بستري در بيمارستان به 10% مي رسد(1و15 ).

در يك تقسيم بندي UTI را به دو دسته تقسيم كرده اند:

1-عفونتهاي همراه با استفاده از كاتتر (Catheter Associated)

2-عفونتهاي بدون استفاده از كاتتر(Catheter  Associated  non )

 البته 70% عفونتهاي مجاري ادراري در ارتباط  با يك بيماري زمينه ايي خاص مي باشد.(15)

علائم UTI:

UTI  در اين خصوص به دو دسته تقسيم مي شوند, يكي UTI با علائم و ديگري بدون علائم ، در مورد UTI  با علائم ، علائم مربوطه عبارتند از:

1-دفع ادرار زياد همراه با درد

2-احساس سوزش  در مثانه و مجراي خروج ادرار حين دفع ادرار

3- ابري يا شيري شدن ادرار و يا مايل به قرمز اگر خون وارد ادرار شده باشد.

4- تب كه اگر باشد به معني رسيدن آلودگي به كليه هاست

5- درد پهلو ، حالت تهوع ، استفراغ ، اسهال و ...

- با انجام آزمايش نمونه ادرار معمولا“ در UTI  با علائم ، بيشتر از 10 باكتري در هر سي سي ادرار وجود دارد ولي در خصوص  UTI بدون علائم ، كمتر از 10 باكتري در هر سي سي در دو نمونه   پي درپي وجود دارد.(3 )

 نحوة شروع UTI :

براي شروع يك  UTI ، فراهم شدن بعضي شرايطزمينه ايي لازم است, دسته اول كساني به اين بيماري مبتلا ميشوند كه مبتلا به سنگ كليه هستند و يا پروستات بزرگ شده دارند و جريان ادرار آنها كاهش يافته است كه در اين حالتها خطر عفونت خيلي زياد است. دسته دوم بيماراني به اين عارضه مبتلا  ميشوند كه از لوله هاي مخصوص تخليه ادرار (سوند)  كه به بيمار وصل ميشود استفاده كرده باشند كه در اين شرايط احتمال عفونت مجاري ادراري زياد شده و با افزايش طول مدت قرارگيري آن در بدن بيمار ،احتمال بروز عفونت مجاري ادراري تا 100% افزايش مي يابد چون احتمال انتقال عامل بيماريزا به مثانه از مجراي خروج ادرار زياد است و از طرفي احتمال بالا رفتن از فاصله بين كاتتر و مجراي خروجي ادرار وجود دارد.

عوامل  موثري كه در بيماريزايي و عفونت ادراري از طريق كاتتر وجود دارد خود به دو دسته تقسيم ميشوند ، يكي عوامل قابل  پيشگيري كه عبارتند ازنحوة كاتتر گذاري ،مدت زمان قرارگيري،كيفيت مواظبت از كاتتر وجلوگيري از آلودگي ثانويه آن كه از مهمترين اقدامات مي باشند و ديگري عوامل غيرقابل پيشگيري مثل جنس مونث، سن بالاي افراد وداشتن بيماري زمينه ايي كه شرايط را براي وقوع UTI فراهم مي نمايد.(15 )

 عوارض UTI :

 عوارض UTI عبارتند از:

1-درد و رنج بيمار

2-تهديد سلامتي كليه ها در صورت عفونت كليه ها

3- خوب عمل نكردن فيلترهاي كليه و آلوده شدن ادرارسترون

4- استفاده از دياليز در مواردي كه كليه پاسخگوي تصفيه خون نباشد.(3 )

ميكروارگانيزمهاي منشاءUTI  :

عفونتهاي مجاري ادراري غالبا“ توسط يك باكتري و يك ارگانيزم  ايجاد ميشوند. از جمله ميكرارگانيزمهاي موثر در ايجاد UTI   مزمن عبارتند از (6 )

1- باكتريها ئي نظيرColi  , پروتئوس  ، سودوموناس ، كلبسيلا ، آنتروباكتر ، آنتروكوكوس ، استافيلوكوكوس  كه بيشتر از عفونتهاي بيمارستاني  مجاري ادراري جدا شده اند.

2-قارچها هم در بيماران داراي كاتتروجود دارندو درصورت بروزشرايط مساعد بخصوص در مورد بيماراني كه طولاني مدت آنتي بيوتيك تراپي ميشوند و يا آنهايي كه ديابتي هستند مي توانند منشاء UTI شوند.

3-ويروسها كمتر درUTI    نقش دارند.(7 و8 )

باكتري پروتئوس دريچه هاي زير 5 سال بيشتر شيوع دارد و همراه با كلبسيلا در تشكيل سنگهاي ادراري دخالت دارند.و استاف ارئوس و سالمونلا بيشتر از طريق خون كليه هارا آلوده مي كنند.

15- 10درصد ازUTI    حاد داراي علائم در خانمهاي جوان و مردان سالمند كه مشكل پروستات دارند، ناشي از استاف ساپروفتيكوس و ارگانيزم مقاوم به نووبيوسين است .

در يك تحقيق انجام شده كه 429 نمونه كشت ادرار مثبت( با 10 باكتري به بالا در هر سي سي  ) مورد بررسي قرار گرفته است  به ترتيب باكتريهاي منشاء اين عفونتها عبارت بودند از :

1- اشرشياكلي   2/67%

2- كلبسيلا       4/9%

3-سودوموناس 1/6%

            در نتيجه اكثر   UTI توسط باكتريهاي موجود در روده رخ مي دهند كه از جمله مهمترين باكتريهاي گرم منفي از خانواده آنتروباكتريا سه ها مي باشند. در غالب تحقيقات انجام شده در خصوص بررسي عوامل بيماريزاي ، منشاء و عفونتهاي بيمارستاني ثابت شده كه بيش از 50% عفونتهاي بيمارستاني توسط باكتريهاي گرم منفي ايجاد ميشوند.(15 )

در بين قارچها هم كانديداهاي غير آليبيكانس از شيوع بيشتري برخوردار بوده اند.(15 )

عوامل موثر بر بيماريزايي عوامل بيماريزا درUTI:

اين عوامل به دو دسته تقسيم ميشوند:

1-عوامل ميزبان شامل سن ، جنس ، ناهنجاريهاي آناتوميك و فيزيولوژيك

2-عوامل بهداشتي شامل استبراء بعد از دفع ادرار ، آسيبهاي ناشي از مصرف مواد شيميايي مثل صابونها ، پاك كننده ها و ... بويژه در خانمها.

افراد سالمند و بويژه مسن تر از 70 سال 10 برابر از افراد زير50سال بيشتردچارعفونتهاي بيمارستاني ميشوند و تقريبا“ 37% از كل عفونتهاي بيمارسنتاني متعلق به افراد مسن تر از 60 سال يعني سالمندان مي باشد.

شيوع عفونتهاي بيمارستاني در افراد با سن كمتر از 60 سال 43% در حاليكه در افراد با سن بالاي 60 سال 63% مي باشد.(15 )

در يك تحقيق انجام شده طي 5 سال در يك بيمارستان عمومي بزرگ  ،702 مورد UTI   شناسايي شد كه 16% آن اكتسابي بيمارستاني بود. در بين اين بيماران ميانگين سني 76 سال و زنها بيشتر از مردها بودند( با نسبت 9/. به يك ) . اشرشياكلي (52%)  و كلبسيلا (14%) و گونه هاي پروتئوس  9% و سودوموناس از جمله باكتريهاي منشاء   UTI بودند.(10 )

اقدامات بهداشتي لازم براي افراد مبتلا به UTI:

آب زياد بنوشيد تا دافع ادرار شما هم زياد شود.

قبل از احساس دفع ادرار اقدام به تخليه مثانه كنيد.

عدم مصرف غذاهايي كه ممكن است موجب سوزش و يا ناراحتي مثانه شما شود. نظير غذاهاي محتوي ادويه و كافئين و الكل.

مصرف داروي مورد نياز تحت نظر پزشك و تاحد دز لازم و كافي

اگر با انجام اقدامات فوق هنوز علائم  UTI   ادامه داشت حتما“ به پزشك مراجعه كنيد.(3 و4)

بحث ونتيجه گيري :

تشخيص وجود مشكل در هر شرايطي,اولين مرحله در جهت حل آن محسوب ميشود ولي در مورد مشكل عفونتهاي بيمارستاني مي بايست يك گام فراتر عمل كرد وآن پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني است .

به همين دليل تحقيقات انجام شده نشان داده اند كه استانداردي پيشگيري الگوئي مناسب به منظور كاهش انتقال ميكروارگانيزمها از منابع مشخص و يا غير مشخص عفونت در بيمارستان مي باشد,كه مي بايست مورد توجه قرار گيرد.در خصوص پيشگيري لزعفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري توجه به نكات زير حائز اهميت مباشد:)4و5و3 )

      1-ارائه خدما ت پرستاري به موقع و مطالب نقش مهمي در كاهش بروز UTI دارد .

      2- جهت توليد واكسن بر عليه UTI فعاليتهايي انجام شده است و به اين نتيجه رسيده اند كه در زنان و                                      

     كودكان مبتلا به UTI,يك پروتئين بنام ايمنوگلوبولين كه عامل مهمي درجهت مقابله با UTI است ضعيف شده است ، ولي در افراد سالم اين پروتئين در مجاري ادراري در حد لازم وجود دارد . ( واكسنهاي خوراكي و تزريقي ، تابحال توليد و آزمايش  شده اند ) .

3- رعايت بهداشت توسط افراد نقش مهمي در پيشگيري از UTI بر عهده دارد بخصوص هنگام دفع ادرار كه با رعايت بهداشت و نظافت كافي مانع رسيدن باكتريها از مقعد به مجاري ادراري مي شوند .

4- عدم استفاده از كاغذهاي رنگي توالت ، استحمام آب جوش ، صابونهاي معطر ، دستمالهاي غير بهداشتي

5- پوشيدن لباسهاي از جنس كتان و نپوشيدن لباسهاي از جنس نايلون .

6- اجتناب از فعاليتهاي طولاني مدتي كه ممكن است كه عفونت مثانه را بدتر و تشديد  نمايند مثل دوچرخه سواري ، اسب سواري و موتور سواري.

7- نوشيدن حداقل 8-6 ليوان آب يا مايعات در روز.

8- دفع ادرارهر زمان كه احساس دفع ادرار مي شود و عدم نگهداري آن براي مدت طولاني

9- دفع ادرار قبل و بعد از مقاربت انجام شود.

10- خانمها در مدت پريود خود حداقل دو نوبت در روز نوارهاي بهداشتي مورد استفاده را تعويض نمايند.(3 )

 

سئوالات آموزشي :

1-    ميكروارگانيزمهاي منشاء عفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري به ترتيب فراواني كدامند؟

2-    كدام گروه از عفونتهاي بيمارستاني در بيمارستانها ، بيشترين شيوع را دارند؟

3-    چه اقداماتي براي پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني مجاري ادراري مؤثرند؟

4-    انجام چه اقداماتي براي افراد مبتلا به UTI  مفيد و مؤثر است ؟

5-    مهمترين علائم عفونت مجاري ادراري را بنويسيد؟

 

 

 

منابع:

1)Hospital infections  Program. National conter for infectious diseases centers for Disease contorl Atlanta C.A.             Education instractions

 

2) RICHGRD P.WENZEL,M.D.

“Nosocomial Infections Diagnosis – Related Groups,and Study on the Efficacy of Nosocomial Infection Control “

June 28 , 1985 the Am.J.of Medicine vol 78 (suppl 6 B)

3) Dr.Reddy’s  “urinary tract (kidney and Bladder) Infections.”

WWW.Urin  Infection 1and 2and 3.htm

4)Blumbery, Emily A,...(1997)

“Methods for the reduction of urinary tract infection.

urology, 7,47-51

5) Kunin, calvin M.(1997)

Urinary tract infections: Detection, prevention,

And management .(5th ed)

Baltimore

6-دكتر رسول يوسفي مشعوف “ بررسي عوامل باكتريال عفونتهاي بيمارستاني و...) مقاله ارائه شده در كنگره ملي بهداشت عمومي و طب بهداشت – آذرماه 1379 – كرمانشاه                                       

 7-مهندس حسين معصوم بيگي “ بررسي عفونتهاي بيمارستاني بعد از عملهاي جراحي در يكي از بيمارستانهاي تهران“ مقاله ارائه شده در همايش پيشگيري و كنترل عفونتهاي بيمارستان – دانشگاه علوم پزشكي تهران –1379

8-مهندس حسين معصوم بيگي “ بررسي عوامل موثر در ايجاد عفونتهاي بيمارستاني “ مقاله ارائه شده در همايش پيشگيري و كنترل عفونتهاي  بيمارستاني – دانشگاه علوم پزشكي تهران – 1379

9- مهندس حسين معصو م بيگي       ؛؛ معرفي MRSA  و راهنماي مراقبتهاي بهداشتي كاركنان شاغل در              

                                                                                  بيمارستانها و روشهاي كنترل آنها ؛

فصلنامه  دانشكده بهداشت  دانشگاه علوم پزشكي  بقيه ا..- سال اول شماره 3 و4

10) Bishara-Jietal.(D97) “

“five year prospective study of bacteraemic urinary tract infction in a single institution”

Eur-j-clin – microbiol infect -Dis. 1997 (Agu); 16/8: 563-7

11)Phillips- I.(1997)

prevalence of Candida  species in hospital – acquired urinary tract infections in an  neonatal intensive Cure unit"

Pecliatr-infect Dis-J. 1997 feb; 16(2): 190-4

12)taylor –me; oppcnheim-BA

“ Wospiral-a quired infection in elderly pationts”

J-hosp-infecl (1998) Apr; 38(4): 248-60

13) Gikas-Aiefal.

“Repeated mult: Contre prevalence Surveys of hospital aquired infection in Gleek hospitcls “

J-hospinfecl –1999 Jun; 41(1): 11-8

14)Tsan-Ts and etal.

“Postoperative hospital –aquired Infection in Hungvuonyobstetric and  Gunaecdoyical hospital, Vietnam.”

J-Hosp-Infect. 1998(oct): 40(2):141-7

15- دكتر علي ميرجليلي“ بررسي علل عفونتهاي ادراري “ – در بيمارستانهاي شهيد فقيهي شيراز –پايان نامه تحصيلي دورة دكتري علوم آزمايشگاهي – دانشكده علوم پزشكي شيراز 1370

 

        

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط دکتر حسین معصوم بیگی در شنبه بیست و سوم آذر 1387 و ساعت 15:27 |